Có — trong hầu hết trường hợp bạn vẫn cần đăng ký nhãn hiệu, dù đã có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hay hộ kinh doanh. Hai thủ tục do hai cơ quan khác nhau thực hiện với hai mục đích khác nhau: đăng ký kinh doanh định danh một chủ thể pháp lý và chỉ chặn tên doanh nghiệp trùng trong cơ sở dữ liệu doanh nghiệp; đăng ký nhãn hiệu cấp độc quyền dùng một dấu hiệu cho những sản phẩm, dịch vụ cụ thể và cho phép ngăn người khác dùng dấu hiệu gây nhầm lẫn.
Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ chỉ biết điều này khi nhận được thư yêu cầu ngừng sử dụng, hoặc khi thấy một cửa hàng khác bán hàng cùng tên mà mình không làm gì được. Tệ hơn, nếu tên doanh nghiệp của bạn trùng với nhãn hiệu đã được bảo hộ của người khác, bạn có thể bị yêu cầu đổi tên doanh nghiệp.
Bài này giải thích cơ chế hai hệ thống, so sánh ba khái niệm tên doanh nghiệp, tên thương mại và nhãn hiệu từ góc độ quyền được hưởng, chỉ ra khi nào không nhất thiết đăng ký nhãn hiệu, và đưa ra danh mục kiểm tra trước khi đặt tên công ty.
Hai hệ thống đăng ký, hai câu hỏi khác nhau
Khi bạn nộp hồ sơ thành lập doanh nghiệp, cơ quan đăng ký kinh doanh chủ yếu trả lời một câu hỏi: tên này có trùng hoặc gây nhầm lẫn với tên doanh nghiệp khác đã đăng ký trên hệ thống quốc gia hay không. Việc kiểm tra dựa trên dữ liệu doanh nghiệp và các quy tắc đặt tên của luật doanh nghiệp. Cơ quan này không thẩm định đầy đủ xem tên của bạn có xung đột với nhãn hiệu đã được bảo hộ hay không.
Đơn đăng ký nhãn hiệu trả lời câu hỏi khác: dấu hiệu này có khả năng phân biệt sản phẩm, dịch vụ của bạn với người khác hay không, và có trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu có quyền trước cho sản phẩm cùng loại hay không. Thẩm định gắn với danh mục sản phẩm theo bảng phân loại quốc tế, nên cùng một chữ có thể là nhãn hiệu của hai chủ khác nhau ở hai lĩnh vực xa nhau.
Vì hai câu hỏi khác nhau, kết quả cũng khác nhau. Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp xác nhận chủ thể tồn tại hợp pháp với một cái tên; nó không cho bạn quyền cấm một cửa hàng ở tỉnh khác bán sản phẩm cùng loại mang chữ đó trên bao bì. Quyền cấm ấy đến từ văn bằng bảo hộ nhãn hiệu.
So sánh tên doanh nghiệp, tên thương mại và nhãn hiệu
Ba khái niệm hay bị dùng lẫn. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau theo những tiêu chí quan trọng với người kinh doanh; chi tiết pháp lý cần đối chiếu văn bản hiện hành.
| Tiêu chí | Tên doanh nghiệp | Tên thương mại | Nhãn hiệu |
|---|---|---|---|
| Chức năng | Định danh chủ thể trong giao dịch pháp lý | Phân biệt chủ thể kinh doanh này với chủ thể khác trong cùng lĩnh vực, khu vực | Phân biệt sản phẩm, dịch vụ của các chủ thể khác nhau |
| Cách xác lập | Đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh | Phát sinh qua sử dụng hợp pháp, không cần đăng ký | Đăng ký và được cấp văn bằng (trừ nhãn hiệu nổi tiếng) |
| Phạm vi | Hệ thống dữ liệu doanh nghiệp | Lĩnh vực và khu vực kinh doanh thực tế | Sản phẩm, dịch vụ ghi trong văn bằng và sản phẩm tương tự, trên toàn lãnh thổ |
| Quyền ngăn người khác | Chặn tên doanh nghiệp trùng khi đăng ký mới | Có, nhưng phải chứng minh sử dụng và phạm vi | Rõ ràng nhất, dựa trên văn bằng |
| Thời hạn | Theo sự tồn tại của doanh nghiệp | Khi còn sử dụng | Mười năm, gia hạn được nhiều lần |
Điểm cần ghi nhớ là chỉ cột cuối cùng cho bạn một tài sản có giấy tờ rõ ràng, chuyển nhượng được, cấp phép được và dễ dùng để yêu cầu sàn thương mại điện tử hay cơ quan chức năng xử lý vi phạm.
Khi tên doanh nghiệp đụng nhãn hiệu của người khác
Luật doanh nghiệp có nguyên tắc không được dùng tên doanh nghiệp xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp của người khác. Trên thực tế, chủ nhãn hiệu đã được bảo hộ có thể yêu cầu cơ quan đăng ký kinh doanh buộc doanh nghiệp có tên xâm phạm phải đổi tên, và có thể đi tiếp bằng các biện pháp xử lý xâm phạm. Trình tự cụ thể và hậu quả hành chính cần kiểm tra theo văn bản hiện hành.
Ví dụ giả định: một công ty TNHH ở Cần Thơ đặt tên có phần riêng là một chữ ngắn, dễ nhớ, được cơ quan đăng ký kinh doanh chấp nhận vì không trùng tên doanh nghiệp nào. Công ty in chữ đó lên bao bì sản phẩm bánh kẹo. Hai năm sau, chủ một nhãn hiệu cùng chữ đã được bảo hộ cho nhóm bánh kẹo từ trước gửi văn bản yêu cầu ngừng sử dụng trên bao bì và đổi tên doanh nghiệp. Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không phải là lá chắn trong tình huống này.
Chiều ngược lại cũng đúng: nếu bạn đã có nhãn hiệu được bảo hộ, một doanh nghiệp mới lập lấy đúng chữ đó làm tên và kinh doanh cùng lĩnh vực là đối tượng bạn có cơ sở để yêu cầu đổi tên. Không có văn bằng, bạn chỉ còn dựa vào tên thương mại, và việc chứng minh sẽ nặng nề hơn.
Tên thương mại: có bảo hộ nhưng khó chứng minh
Tên thương mại được bảo hộ khi được sử dụng hợp pháp mà không cần đăng ký, nên có người cho rằng như vậy là đủ. Vấn đề nằm ở chỗ quyền này chỉ rõ trong lĩnh vực và khu vực kinh doanh thực tế của bạn. Một quán ăn nổi tiếng ở một phường của Huế khó chứng minh tên thương mại của mình có phạm vi tại Hà Nội, trong khi nhãn hiệu được bảo hộ có hiệu lực trên toàn lãnh thổ.
Muốn dựa vào tên thương mại, bạn phải tập hợp chứng cứ sử dụng: hoá đơn, hợp đồng, hình ảnh cửa hàng theo thời gian, quảng cáo, bài báo, dữ liệu khách hàng. Những thứ này thường không được lưu có hệ thống ở doanh nghiệp nhỏ. Ngoài ra, tên thương mại bảo vệ tên của chủ thể, còn tên in trên bao bì để phân biệt sản phẩm là chức năng của nhãn hiệu; hai thứ có thể trùng chữ nhưng không thay thế nhau.
Vì vậy, tên thương mại nên được coi là lớp bảo vệ bổ sung chứ không phải lý do để bỏ qua đăng ký nhãn hiệu. Dù vậy, vẫn nên lưu chứng cứ sử dụng ngay từ đầu, vì chúng hữu ích cả khi phản đối đơn của người khác.
Khi phát hiện tên công ty trùng nhãn hiệu đã bảo hộ của người khác
Phát hiện sớm vẫn tốt hơn bị phát hiện. Trình tự dưới đây giúp đánh giá mức độ rủi ro trước khi quyết định đổi tên hay thương lượng.
- Xác định nhãn hiệu kia được bảo hộ cho những sản phẩm, dịch vụ nào, ngày ưu tiên là ngày nào, văn bằng còn hiệu lực hay không.
- So sánh với lĩnh vực bạn thực sự kinh doanh: cùng loại, tương tự hay khác hẳn. Trùng chữ nhưng lĩnh vực xa nhau thì rủi ro thấp hơn nhiều so với cùng ngành.
- Kiểm tra xem chủ nhãn có đang sử dụng hay không; nhãn không được dùng liên tục trong năm năm có thể bị yêu cầu chấm dứt hiệu lực phần không sử dụng.
- Tập hợp chứng cứ bạn dùng tên từ khi nào, ở đâu; nếu bạn dùng trước ngày ưu tiên của họ, đó là thông tin quan trọng cho người tư vấn.
- Chọn một trong ba hướng: đổi tên sớm khi chi phí còn thấp, đề nghị thoả thuận cùng tồn tại với chủ nhãn, hoặc chuẩn bị thủ tục pháp lý nếu có căn cứ. Quyết định nên có ý kiến của người có chuyên môn sở hữu trí tuệ.
Điều không nên làm là im lặng tiếp tục đầu tư vào tên. Mỗi tháng trì hoãn làm tăng chi phí đổi tên nếu cuối cùng vẫn phải đổi, và làm yếu đi lập luận thiện chí của bạn.
Khi nào không nhất thiết đăng ký nhãn hiệu cho tên doanh nghiệp
Công ty mẹ chỉ nắm vốn, không bán hàng mang tên mình. Tên công ty holding không xuất hiện trên sản phẩm hay dịch vụ thì nhu cầu bảo hộ nhãn hiệu thấp. Nhãn hiệu cần đăng ký là tên các sản phẩm mà công ty con bán ra.
Doanh nghiệp gia công cho nhãn của khách hàng. Xưởng may hay nhà máy gia công theo đơn đặt hàng, sản phẩm mang nhãn của bên đặt, thì tên xưởng không đóng vai trò nhãn hiệu trên thị trường. Cần đăng ký khi xưởng bắt đầu bán hàng dưới tên riêng.
Tên doanh nghiệp khác hẳn tên sản phẩm. Nhiều công ty có tên pháp lý chung chung nhưng bán hàng dưới một tên riêng. Khi đó cái cần đăng ký là tên sản phẩm; tên công ty chỉ cần không xâm phạm nhãn hiệu của người khác.
Dự án ngắn hạn, không có kế hoạch xây tên. Một sự kiện tổ chức một lần, một dự án thời vụ thì chi phí đăng ký có thể không tương xứng. Dù vậy vẫn nên tra cứu để chắc chắn không dùng tên của người khác.
Danh mục kiểm tra trước khi đặt tên công ty
Kiểm tra theo thứ tự này giúp tránh tình huống đã có giấy đăng ký doanh nghiệp nhưng lại phải đổi tên vì xung đột nhãn hiệu.
- Tra cứu tên doanh nghiệp trên cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để loại tên trùng.
- Tra cứu cơ sở dữ liệu nhãn hiệu công khai của cơ quan sở hữu trí tuệ với phần tên riêng, ở các nhóm sản phẩm, dịch vụ bạn sẽ kinh doanh và nhóm lân cận.
- Kiểm tra tên miền và tên tài khoản mạng xã hội cùng chữ, vì xung đột ở đây thường báo hiệu một chủ thể khác đang dùng.
- Quyết định phần tên riêng của doanh nghiệp có dùng làm nhãn hiệu sản phẩm hay không; nếu có, nộp đơn nhãn hiệu song song hoặc trước khi hoàn tất đăng ký doanh nghiệp.
- Lưu lại kết quả tra cứu kèm ngày tháng trong hồ sơ công ty, làm chứng cứ thiện chí nếu sau này có tranh chấp.
Toàn bộ quy trình mất vài giờ nếu tự làm sơ bộ, và rẻ hơn rất nhiều so với việc đổi tên sau khi đã in hoá đơn, biển hiệu, con dấu và hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Tên doanh nghiệp đã đăng ký trước nhãn hiệu của người khác thì ai được ưu tiên?
Pháp luật có xét đến quyền có trước, trong đó có tên thương mại được sử dụng trước ngày ưu tiên của đơn nhãn hiệu. Tuy nhiên bạn phải chứng minh việc sử dụng thực tế và phạm vi của nó; chỉ có giấy đăng ký doanh nghiệp mà không kinh doanh dưới tên đó thì lập luận rất yếu.
Có bắt buộc phải đăng ký nhãn hiệu mới được kinh doanh không?
Không. Đăng ký nhãn hiệu là quyền chứ không phải nghĩa vụ để được kinh doanh. Nhưng không đăng ký thì bạn không có độc quyền với tên trên sản phẩm và có rủi ro dùng phải nhãn đã được người khác bảo hộ.
Đăng ký nhãn hiệu có phải dùng đúng tên công ty không?
Không cần. Nhãn hiệu có thể là bất kỳ dấu hiệu nào có khả năng phân biệt, khác hoàn toàn tên công ty. Nhiều doanh nghiệp đăng ký nhiều nhãn hiệu cho các dòng sản phẩm khác nhau trong khi tên pháp lý không dùng ra thị trường.
Hộ kinh doanh có tên riêng thì có giống tên doanh nghiệp không?
Tên hộ kinh doanh cũng là tên định danh khi đăng ký và cũng không thay thế nhãn hiệu. Phạm vi kiểm tra trùng tên hộ kinh doanh thường hẹp hơn, nên khả năng một hộ khác ở nơi khác dùng tên giống bạn còn cao hơn.
Nếu bị yêu cầu đổi tên doanh nghiệp thì nên làm gì trước tiên?
Đề nghị bên yêu cầu cung cấp số văn bằng, danh mục sản phẩm được bảo hộ và ngày ưu tiên, sau đó đối chiếu với lĩnh vực kinh doanh và thời điểm bạn bắt đầu dùng tên. Nên tham vấn người có chuyên môn sở hữu trí tuệ trước khi trả lời bằng văn bản.
Tên doanh nghiệp tiếng Anh có cần đăng ký nhãn hiệu riêng không?
Nếu tên tiếng Anh được dùng trên sản phẩm, quảng cáo hay giao dịch với khách nước ngoài thì nên xem xét đăng ký như một nhãn hiệu, vì phần chữ khác nhau được thẩm định như những dấu hiệu khác nhau.
